برنامه حمایت از توسعه بازار ماشین آلات صنعتی پیشرفته | اخبار | نوآوری به جای مونتاژ یا چگونه به «استقلال صنعتی» برسیم؟

نوآوری به جای مونتاژ یا چگونه به «استقلال صنعتی» برسیم؟

تاریخ : ۱۳۹۷/۰۸/۲۸ تعداد بازدید : ۳۸
تعداد رای : ۰
بخش اقتصاد پایگاه اطلاع‌رسانی KHAMENEI.IR در یادداشتی به قلم آقای دکتر ابراهیم سوزنچی عضو هیات علمی دانشکده اقتصاد و مدیریت دانشگاه صنعتی شریف به تشریح اجمالی گام‌های لازم برای تحقق استقلال صنعتی می‌پردازد. علاقمندان می‌توانند برای اطلاع از متن کامل این یادداشت به منبع مراجعه نمایند.

"استقلال صنعتی" کلیدواژه‌ای بود که رهبر انقلاب اسلامی در دیدار روز ۱۲ آبان‌ماه آن را به عنوان یکی از حوزه‌هایی که هم‌اکنون جمهوری اسلامی ایران در کنار استقلال سیاسی در راه آن قدم برداشته است نام بردند. ایشان در تبیین حرکت رو جلوی نظام اسلامی در طول ۴۰ سال اخیر فرمودند «بنده مدّعی‌ام که در طول این چهل سال مرتّباً جلو رفتیم، مرتّباً پیشرفت کردیم، مرتّباً قوی شدیم؛ حرکت چهل‌ساله‌ی جمهوری اسلامی، این را بروشنی اثبات میکند. ما یک حرکت جدّیِ استقلالِ صنعتی و استقلال سیاسی را در کشورمان شاهدیم ایشان یک بار دیگر و در سال ۱۳۸۹ در بازدید از یکی از کارخانه‌های خودروسازی «استقلال صنعتی» را یک الزام برای پیشرفت دانستند و تاکید کردند که «ما باید بتوانیم در همه‌ی زمینه‌های صنعتی بر پای خودمان بایستیم؛ به فکر خودمان تکیه کنیم؛ توانائیهای خودمان را به کار بگیریم.».

 

پیروزی انقلاب اسلامی برای کشور استقلال سیاسی را به ارمغان آورد اما هنوز در حوزه اقتصادی در زمینه‌هایی وابسته هستیم که یک ریشه‌ی آن مشکل تاریخی اقتصاد ما یعنی نفتی‌بودن و دولتی‌بودن است. ما طی این سال­‌ها متأسفانه وابسته به فروش و درآمد نفت بودیم و با همین ابزار، دنیا می­توانست نفت ما را تحریم کند و به ما آسیب بزند. اما ریشه‌ی دیگر، عدم فهم مناسب درباره‌ی صنعتی‌شدن و رسیدن به این مقصود بوده است که واژه «استقلال صنعتی» می‌تواند راهگشای مشکل دوم باشد.

 

به نظر می­رسد ترکیب  "استقلال صنعتی" با "مونتاژ تا نوآوری" می­تواند به عنوان یک سیاست بالادستی در رتبه‌­ای بالاتر حتی از مفهوم خودکفایی از حیث اهمیت قرار بگیرد. ایراد اصلی مدل‌های خودکفایی اجرا شده در کشور عدم دستیابی به استقلال اقتصادی در تولید است در حالیکه به منظور استقلال صنعتی علاوه بر رسیدن به تولید، دستیابی به سطحی از دانش و تکنولوژی نیاز است که کانون توان مدیریتی و فناورانه را در داخل قرار دهد و کشور را از سیطره و مدیریت دانش خارجی رها سازد.

 

به عنوان مثال اگر یک صنعت نساجی داشته باشیم و میزان ارز زیادی را صرف واردات ماشین ­های نساجی کنیم و شروع به تولید بنماییم، پس از مدتی با فرسوده و مستهلک شدن ماشین آلات صنعت نساجی، دیگر محصول نمی­تواند رقابت کند و صنعت از حرکت بازمی‌­ایستد. اگر دولت تصمیم به ادامه حیات این صنعت داشته باشد باید همین فرآیند را با هزینه بالایی صرف بروز کردن و واردات ماشین­‌های نساجی جدید توسط خارجی­‌ها بنماید و در نهایت برخورد طرف مقابل با شما در هاله‌ای از ابهام قرار دارد! در این فرآیند شما علیرغم پاسخگویی به نیاز داخل در داخل، باز هم وابسته‌اید که این خلاف استقلال صنعتی و تجربه‌ی سالیان سال تجربه‌ی صنعتی کشور است.


لذا یک شاخصه مهم استقلال صنعتی در قدرت تصمیم گیری است که یک کشور بتواند تصمیم بگیرد که از چه کسی چه چیزی بگیرد و از چه کسی نگیرد. در این مدل قاعدتاً مساله این نیست که ما تولیدکننده تمامِ دانش باشیم، برخلاف مدل خودکفایی که به دنبال تمام تولید در داخل بودیم، بلکه مسأله این است که دانش‌های کلیدی را در اختیار داشته باشیم که باعث بشود به ما قدرت تعیین‌کنندگی بدهد. مثال آمریکایی همین موضوع شرکت اپل است که تصمیم می­گیرد چه کسی برای او تولید کند و چه کسی تولید نکند؛ چرا که دانش و نوآوری برای اوست. 
صنعت مونتاژکار صنعت وابسته است، صنعت ما هم قبل از انقلاب تقریبا همه‌اش مونتاژ بود.

 

در ایام بعد از انقلاب اسلامی در بعضی از صنایع با اتکا به توان داخلی و جوانان این وابستگی قطع شد. به عنوان مثال در صنایعی مانند برخی حوزه‌های صنایع نظامی، موشکی، هسته‌­ای، و ... ایران علاوه بر استقلال صنعتی، در زمره چند کشور برتر این حوزه قرار گرفت. اما متاسفانه در برخی دیگر از صنایع رشد چشمگیری را در حرکت به سمت نوآوری شاهد نیستیم.

 

ریشه های این مساله در چند بعد قابل جستجوست که شاید یکی از اصلی‌ترین آنها تزریق نگرش تجاری و دلالی در سیستم اقتصادی کشور بود که دامان تولیدکنندگان و صنعت را نیز گرفت. در حالیکه صنعت هسته‌ای و نظامی صنایعی غیر تجاری بودند و کمتر مبتلا به این آفت بودند. در بخش تجاری، چه دولتی و چه غیر دولتی، عملاً تولیدکننده باید بتواند مواد اولیه و ماشین آلات خوب پیدا کند و در داخل با ارتزاق از ارز نفتی حمایتهای تعرفه‌ای، جنس خود را بدون توجه به استقلال صنعتی، وارد بازار کند. این فضا تحت تاثیر سیاست‌های نادرست دولت‌ها به وجود آمده بود که تا حد زیادی ادامه همان مسیر قبل از انقلاب بود و بنابراین دخالتهای ناصحیح دولت‌ها بر آن دامن زده بود.

 

امید است وزیر محترم صنایع که در برنامه خود به مجلس، یک بند را به «مونتاژ تا نوآوری» اختصاص داده است، این مساله مهم را به یک دغدغه اساسی نه تنها در وزارت، بلکه در دولت تبدیل کند تا از این رهگذر، جهت‌گیری کِشتی صنعتی کشور دگرگون شده و افق‌های جدیدی پیش روی باز گردد.

 

نظرات

پاسخ به نظــر بازگشت به حالت عادی ثبت نظر

نـــام
ایمیل
نظر شما
کد امنیتی (حروف بزرگ)